Goudse Glazen en cartons

in het Rijksmuseum

Een retourtje Amsterdam voor Willem en Filips.

Winnie Verbeek, conservator Stichting Goudse Sint-Jan.

In 2017 nam het Rijksmuseum contact op met de Sint-Jan voor een mogelijke bruikleen van carton vijfentwintig voor de tentoonstelling 80 Jaar Oorlog die, van 12 oktober 2018 t/m 20 januari 2019, te zien is in het Rijksmuseum. Op carton vijfentwintig is de werktekening van glas vijfentwintig te vinden. Het glas werd door de stad Delft aan de kerk geschonken en toont het Ontzet van Leiden, met als hoofdfiguur de prachtige en krachtig neergezette Willem van Oranje. Het leuke van onze cartons is dat het geen kleine krabbeltjes zijn, maar indrukwekkende maten papier. Willem van Oranje staat er dan ook meer dan levensgroot op afgebeeld. De begaafde tekenaar, Isaac Claesz. van Swanenburg, heeft hem in een goed uitgewerkte tekening ook nog eens heel levendig geportretteerd. Geen wonder dat het Rijksmuseum ‘onze’ Willem graag als een van de topstukken voor de expositie wil lenen. Daar kan je bezoekers mee imponeren.

Maar het verhaal gaat verder. Terwijl senior conservator Geschiedenis Gijs van der Ham langs kwam om de plannen voor de expositie toe te lichten, maakten we ook rondje langs de beroemde gebrandschilderde ramen. We stopten bij glas zeven, waar de grote politieke tegenstander van Willem op te vinden is, namelijk Filips II. Zou je, naast cartons, ook glaspanelen uit kunnen lenen? Het lijkt veel minder vanzelfsprekend, omdat de cartons in losse kokers veilig in de kluis liggen en je die rustig op transport kunt zetten. Glas lijkt een stuk ingewikkelder. Hoe haal je het uit de sponningen? Wat doe je met het gat dat daardoor ontstaat? Maar toch, de gedachte had zich postgevat en de conservator van het Rijksmuseum kwam er op terug.

Zou het Rijksmuseum ook Filips mogen lenen voor hun expositie, maar dan in de vorm van acht glazen panelen? We vroegen onze vaste glazenier, Ad van den Hoven, om advies. De glazen hangen museaal verantwoord, zodat ze snel uitgenomen kunnen worden. En juist dat maakt het makkelijker om ze veilig en verantwoord uit te lenen. Bovendien hebben we sinds januari als kerk een museale status. Onder musea is het gebruikelijk om aan collectie-uitwisseling te doen, zeker als bijdrage voor grote tentoonstellingen. Voor beide aanvragen gaf Kerkbeheer uiteindelijk groen licht.

Kort en goed Willem en Filips zijn op reis gegaan naar Amsterdam. Willem luchtig opgerold in zijn vaste koker, Filips grondig ingepakt in een stevige krat. Een ieder die de expositie in Amsterdam bezoekt, zal in de eerste zaal gelijk met ‘onze’ Filips geconfronteerd worden. In Gouda zullen we hem een tijdje moeten missen. Maar met de huidige moderne middelen kunnen we hem gelukkig digitaal klonen; er is een vervangende afbeelding van Filips te zien zijn op licht-doorlatend doek. Als de bezoeker het einde van de expositie nadert, treft hij daar Willem van Oranje aan. We verwachten dat beide heren de nodige indruk zullen maken in Amsterdam. En hoewel de digitale-kloon-Filips gewoon in Gouda te zien blijft, denken we dat het zeer de moeite waard is om zelf ook een retourtje Amsterdam en Rijksmuseum te doen. Dichterbij Filips en Willem kom je zelfs in Gouda niet!

Uitnemen en controle glas-in-lood panelen