Glazen van voor de reformatie (1555-1571)

De periode 1555 - 1571

Glas 5.

 De koningin van Scheba bezoekt Salomo.

De koningin van Scheba staat met haar gevolg en haar geschenken voor de troon van koning Salomo met zijn lijfwacht en zijn raadslieden. In het beneden gedeelte de schenkster van het glas, met achter haar de beschermheilige, de engel Gabriël.

Schenkster:
Elburg van den Boetzelaer, abdis van het klooster te Rijnsburg.

Glazenier:
Wouter Crabeth, Gouda, 1561.

Glas 6.

 Onthoofding van Holofernes.

Volgens het apocriefe boek Judith werd de stad Bethulië, gelegen in het noorden van Israël, langdurig belegerd door Assyrische troepen. De bevelhebber Holofemes onthaalde Judith, die het vijandelijke kamp was binnengedrongen, in zijn tent op een feestmaal. Toen hij dronken was, onthoofde Judith hem met zijn eigen sabel. In de benedenhelft knielen de schenkers van dit glas, met achter hen de Heilige Catharina en Johannes de Doper.

Schenkers:
Jean de Ligne, graaf van Aremberg, in 1568 als Spaans veldheer gesneuveld te Heiligerlee en Margaretha van der Marck.

Glazenier:
Dirck Crabeth, Gouda, 1571.

 

Klik op de hiernaast staande afbeelding en zie details in de glazen die vanaf de kerkvloer niet waarneembaar zijn (een nieuw venster zal worden geopend).

Glas 7.

 Het Koningsglas.

Bovengedeelte: Inwijding van de tempel door Salomo. De knielende Salomo in gebed voor het altaar, tijdens de inwijding van de tempel, en het goddelijk antwoord (in het Latijn) te midden van het vuur: “Ik heb uw gebed gehoord en indien gij voor Mijn aangezicht zult gewandeld hebben, gelijk uw vader gewandeld heeft, zo zal Ik de troon uws rijks voor eeuwig stellen”.

Middengedeelte: Het Laatste Avondmaal.

Onderste helft van het raam: In een stralenkrans, het beeld van Christus met links Philippus, naamheilige van de schenker, vragende: “Heer, toon ons de Vader, en het is ons genoeg”. En het antwoord van Jezus: “Philippus, die Mij ziet, ziet ook de Vader”.

De gever is met zijn gemalin knielend afgebeeld.

Schenker:
Filips II, koning van Spanje en zijn gemalin Mary Tudor, koningin van Engeland.

Glazenier:
Dirck Crabeth, Gouda, 1557.

 

Klik op de hiernaast staande afbeelding en zie details in de glazen die vanaf de kerkvloer niet waarneembaar zijn (een nieuw venster zal worden geopend).

Glas 8.

 Bestraffing van de tempelrover Heliodorus.

Bij zijn poging tot roof van de tempelschatten (apocrief boek 2, Maccabeën 3), wordt Heliodorus door drie engelen gestraft.

Schenker:
Hertog Erik van Brunswijk en Lunenburg, heer van Woerden.

Glazenier:
Wouter Crabeth, Gouda, 1566.

Glas 9.

 Aankondiging geboorte van Johannes.

Een engel verschijnt aan de hogepriester Zacharias tijdens diens offerande in de tempel en kondigt hem de geboorte van een zoon aan. In de onderrand de schenker met vrouw en vijftien kinderen.

Schenker:
Dirck Cornelisz. van Hensbeek, burgemeester van Gouda.

Tekenaar:
Lambert van Noort, Antwerpen.

Glazenier:
Digman Meynaert, Antwerpen, 1561.

Glas 10.

 Aankondiging geboorte van Jezus.

De engel Gabriël verkondigt aan Maria de geboorte van een zoon. Het in 1559 geplaatste glas werd tijdens een hevig onweer erg beschadigd en werd daarom in 1655 vernieuwd door Daniël Tomberg en Albert Merinck. Op last van de kerkmeesters werden hun wapens in het glas aangebracht.

Schenker:
Theodorus Spiering van Wen, abt van het klooster te Berne bij Heusden.

Tekenaar:
Daniël Tomberg, Gouda.

Glazenier:
Albert Merinck, 1655.

 

Klik op de hiernaast staande afbeelding en zie details in de glazen die vanaf de kerkvloer niet waarneembaar zijn (een nieuw venster zal worden geopend).

Glas 11.

 Geboorte van Johannes.

De verschillende gebeurtenissen na de geboorte van Johannes zijn in één tafereel verenigd. Op de achtergrond Zacharias en de verzorging van de moeder Elisabeth, op de voorgrond een wasbekken met het kind. De schenker van het glas, geboren in Gouda, was een jeugdvriend van Erasmus. De vier erfgenamen van Lethmaet staan rechts onder afgebeeld.

Schenker:
gelegateerd door Herman Lethmaet, deken van St. Marie te Utrecht.

Tekenaar:
Lambert van Noort, Antwerpen.

Glazeniers:
Digman Meynaert en Hans Scrivers, Antwerpen, 1562.

Glas 12.

 Geboorte van Jezus.

Maria en Jozef knielend ter weerszijden van het kind, benevens enkele herders met hun vee. Onder in het glas zijn de schenkers afgebeeld met in hun midden de opgestane Christus met in zijn handen het evangelie en onder zijn voeten een globe.

Schenkers:
De kanunniken van Oude Munster te Utrecht.

Glazenier:
Wouter Crabeth, Gouda, 1564.

 Glas 13.

 Jezus in de tempel.

Het bovengedeelte toont de twaalfjarige Jezus te midden van discussiërende schriftgeleerden. Op de achtergrond komen Maria en Jozef de tempel binnen, die op zoek waren naar hun zoon. Het benedengedeelte geeft de beeltenis van de abt met zijn naamheilige Petrus en Maria met het kind.

Schenker:
Petrus van Suyren, abt van het klooster Mariënwaard in de Betuwe.

Tekenaar:
Lambert van Noort, Antwerpen.

Glazenier:
Digman Meynaert, Antwerpen, 1560.

 Glas 14.

 Prediking door Johannes.

Johannes de Doper, staande links van enkele krijgslieden, predikend aan de oever van de Jordaan. In het beneden glas is de Majesteit Gods afgebeeld met de symbolen der vier evangelisten. Achter de bisschop staat de heilige Benedictus.

Schenker:
Robert van Bergen, bisschop van Luik, kapittelheer van Oude Munster te Utrecht.

Glazenier:
Dirck Crabeth, Gouda, 1557.

 Glas 15.

 De doop van Jezus.

Nadat de kerk in 1552 was afgebrand, werd onmiddellijk begonnen met het herstel van het koor en wendde men zich tot de bestuurders van Kerk en Staat om de ramen van glasschilderingen te voorzien. De schenker van dit glas werd afgebeeld in de linker onderhoek met achter hem Sint Maarten, de schutspatroon van het bisdom. Het midden van het glas toont de doop van Christus door Johannes, voorts de geopende hemel en de Geest Gods neerdalend in de gedaante van een duif terwijl een stem sprak: “Deze is Mijn Zoon, Mijn geliefde, in wien Ik mijn welbehagen heb”. Vóór dit glas stond eertijds het hoofdaltaar en daarom werd deze centrale plaats van het glas verkozen voor de weergave van een zeer belangrijke handeling in het leven van de schutspatroon van de Sint-Janskerk.

Schenker:
George van Egmond, bisschop van Utrecht.

Glazenier:
Dirck Crabeth, Gouda, 1555.

 Glas 16.

 Eerste prediking van Jezus.

Jezus sprekende te midden van enkele toehoorders en rechts daarvan de doop van velen in de Jordaan. Beneden in het glas de knielende schenker met achter hem de heilige Vincentius en voor hem Maria met het kind Jezus.

Schenker:
Cornelis van Mierop, domproost van Utrecht.

Glazenier:
Dirck Crabeth, Gouda, 1556.

 

 

Klik op de hiernaast staande afbeelding en zie details in de glazen die vanaf de kerkvloer niet waarneembaar zijn (een nieuw venster zal worden geopend).

 Glas 17.

 Bestraffing van Herodus door Johannes.

Johannes staande voor de viervorst Herodes Antipas, met vrijmoedigheid sprekend over diens overspel met Herodias, de vrouw van zijn broer. In het benedenglas o.m. een afbeelding van St. Jan met het lam, als patroon en schutsheilige van de Johanniter Ridders.

Schenker:
Wouter van Bylaer, baljuw van het St. Ca tharijneklooster te Utrecht, commandeur
van de Johanniterorde te Utrecht.

Glazenier:
Volgens overlevering een onbekende Antwerpenaar, 1556.

 Glas 18.

 Johannes in de gevangenis.

De vraag van Johannes in de gevangenis, “Zijt Gij degene die komen zou” wordt beantwoord door Jezus, staande voor de vrienden van Johannes te midden van blinden die ziende worden, kreupelen die wandelen en zieken die genezing vinden.

Schenker:
Gerrit Heije Gerritsz. en Frederik Ariensz., burgemeesters van Gouda.

Glazenier:
Dirck Crabeth, Gouda, 1556.

 Glas 19.

 Onthoofding van Johannes.

Boven in het glas het feestmaal van Herodes en de dans van Salome. Midden in het tafereel de beul die het hoofd van Johannes op een schotel overreikt aan Salome, de dochter van Herodias.
Onder in het glas de schenker afgebeeld met daarachter Johannes de Doper.

Schenker:
Hendrik van Zwolle, commandeur van de Johanniterorde te Haarlem.

Glazenier:
Willem Thybaut, Haarlem, 1570.

 Glas 22.

 De tempelreiniging.

Het bovengedeelte van het raam stelt voor de verdrijving van de kooplieden uit de tempel door Jezus. Op de voorgrond links een geldwisselaar, offerdieren enz. Voor het ondergedeelte zal ook wel een ontwerp zijn gemaakt, zoals gebruikelijk bij de overige 16de-eeuwse glazen, maar dit glasgedeelte werd niet geplaatst of is er weer uitgenomen, aanvankelijk werd het ondergedeelte dicht gemetseld. De reden hiervan kan zijn dat de Prins, om de komst van Alva te ontwijken, uitweek naar de Dillenburg. In 1657 werd door de glasschilder Daniël Tomberg het metselwerk verwijderd en op het onderglas de wapens geschilderd van de leden van de Goudse vroedschap.

Schenker:
Prins Willem van Oranje.

Glazenier:
Dirck Crabeth, Gouda, 1567.

 Glas 23.

 De offerande van Elia.

Het bovengedeelte toont hoe na het gebed van de profeet Elia, te midden van de Israëlieten en de priesters van Baäl, het vuur uit de hemel neerschoot en het brandoffer, hoewel met water overgoten, verteerde.

Het middengedeelte tootn de voetwassing van Petrus.

Het middengedeelte van het glas geeft een andere voorstelling weer van het “Laatste Avondmaal” dan in glas 7. Hier valt de nadruk op het wassen van de voeten der discipelen door Jezus.

In het benedengedeelte, de hertogin met daarachter de heilige Margaretha met kruis en draak. Dit glas van hertogin Margaretha, landvoogdes der Nederlanden, heeft evenals het door haar halfbroer geschonken glas 7, een hoogte van twintig meter.

Schenkster:
Margaretha van Parma, halfzuster van Filips II.

Glazenier:
Wouter Crabeth, Gouda, 1562.

 

Klik op de hiernaast staande afbeelding en zie details in de glazen die vanaf de kerkvloer niet waarneembaar zijn (een nieuw venster zal worden geopend).

 Glas 24.

 Philippus en de Kamerling.

De centrale voorstelling is de prediking van Philippus, genezing brengend aan zieken en kreupelen. Het bovenglas toont de verschillende episoden, uit het Bijbelboek Handelingen 8, over de doop van de Kamerling, een rijksgrote van Candace, de koningin der Ethiopiërs.

De schenker is knielend afgebeeld, zich wendende tot zijn schutsheilige, in een prachtige klederdracht, omhangen met de ridderorde van Het Gulden Vlies.

Schenker:
Graaf Philippe de Ligne, heer van Wassenaar.

Glazenier:
Dirck Crabeth, Gouda, 1559.

 Glas 30.

 Jona.

Dit glas, hoog in de dwarsbeuk, is een weergave van het boek Jona 2-10: “En de vis spuwde hem uit op het droge”. In het verschiet de stad Ninevé.

Schenker:
het Gilde van de visverkopers.

Glazenier:
Dirck Crabeth, Gouda, voor 1560.

 Glas 31.

 Bileam.

Het tafereel stelt voor hoe Bileam rijdende op een ezelin (Numeri 22) werd tegengehouden door een engel met getrokken zwaard.

Schenker:
het Vlees- of Beenhouwersgilde.

Glazenier:
mogelijk Dirck Crabeth, omstreeks 1566.